begin over de auteur boeken vertalingen luisteren werkplaats tientjeslid links contact                 

Leopardtanks en zandhagedissen

Blad: de Volkskrant
Datum: 2003-10-18

Leusderheide

Pffff, ik steek mijn hoofd uit de Leopard 2 gevechtstank. Eikenbladeren, lucht, ruimte. Het is alsof ik kopje onder ben geweest en weer boven kom. Hoelang heb ik daar beneden op de schuttersplek gezeten? Vijf minuten? Rondom bedieningspanelen en staal. De knieën van de tankcommandant prikten in mijn rug. Wat een harnas.

Buiten onder de eikenstrubben zit een groepje zwartgroen geschminkte jongens, recht van de cavalerieschool. ‘Spijkerbroeken,’ lacht opperwachtmeester Nieuwkasteel, de leider van de oefening. Ze zijn voor het eerst te velde, een week op de Leusderheide, slapen onder dekzeil op de tanks. Het eten wordt in gamellen ‘opgevoerd’ vanuit de kazerne in Amersfoort. Omdat het terrein zo droog is, mag er niet in natura gekookt worden.
Wat de jongens leren? Opperwachtmeester Spooren recht zijn rug: ‘De Leopardtanks zijn in zichtgedekte locaties gegidst door de tankcommandant.’ En vervolgens hebben ze de tanks gecamoufleerd met netten. Camoufleren met leven materiaal mag niet meer, behalve als het door de terreinofficier ter beschikking wordt gesteld. Zelf zijn de oppers allebei in Bosnië geweest, hun hoef je niets meer te vertellen. In de verte komt over de tankbaan piepend een colonne van twaalf YPR’s aan, pantserrupsvoertuigen van de infanterie. Ze zijn met hun eindoefening bezig, honderdtachtig man. Spooren haalt lichtjes zijn neus op en mompelt: ‘Rolschaatsen.’
Met de terreinwagen van Jaap Riemens rijden we de Leusderheide rond. De auto zakt diep weg in de sporen die de tanks – elk zeventigduizend kilo staal – net hebben getrokken. Riemens beheert de militaire oefenterreinen bij de Dienst Gebouwen, Werken en Terreinen, Directie West van het ministerie van Defensie. In de jaren zestig mochten de tanks nog overal dwars doorheen, vertelt hij, maar nu zijn de oefeningen aan strikte regels gebonden. Hier en daar loopt een rupsspoor de tankbaan uit, de bossen in. Vooral ’s nachts gaat er nogal eens een boompje mee. Kan gebeuren, vindt Riemens, de tankbataljons zijn hier om te leren. ‘Ik bekijk het terrein wel als een natuurbeheerder, maar uiteindelijk staat het militair gebruik voorop.’ Er is zo’n zeventig kilometer tankbaan, een schietbaan en een free for all-terrein, dat is een enorme zandbak waarin alles mag. We passeren een zwartgeblakerd bosvak, er hangt een scherpe schroeilucht. Vorige week is hier zo’n twee hectare afgebrand. Vier pelotons waren aan het oefenen, opper Nieuwkasteel was erbij. Hij lacht, nee, hij gaat me niet vertellen hoe het kwam, het was te stom voor woorden. Riemens wacht rustig het verslag af. ‘Voor het natuurlijk beheer is het best aardig,’ zegt hij droog. De grove dennen zijn afgefikt, de berken zijn alleen maar aangebrand, ze hebben nog groene bladeren en witte bast. Vooral in de buurt van de schietbaan staan singels van berken om bosbranden te vertragen. Op het hoogste punt van het terrein zien we in de paarsige verte Zeist liggen, de ochtendlijke nevelslierten lossen langzaam op. Riemens heeft luchtfoto’s bij zich uit begin jaren zestig. De Leusderheide was één zandvlakte, negenhonderd hectare, bijna helemaal kaalgereden door militaire voertuigen. De wortels van de berken lagen bloot, losgetrild. Toen zijn vooral schermbossen aangelegd, ‘zodat je van buiten niet kon zien wat hier allemaal gebeurde. En om het stof vast te houden natuurlijk.’ Vanaf begin jaren tachtig dekte Defensie een flink deel van het kale zand af met heideplaggen en plantte nieuw bos in. Nu kleurt de Leusderheide in de nazomer weer paars en de bossen maken inmiddels een derde van het terrein uit.
Op een heideveld staan vier mannen grove dennen en berken te rooien. ‘Hier houden we de verbossing tegen,’ zegt Riemens. ‘Geologisch is dit stuk heel interessant. Grind met ronde plakken mos ertussen.’ Sterrenmos, bekermos en kleine blauwige graspolletjes die ook de boswerkers nog nooit hebben gezien.

ind jaren tachtig had Defensie grootse uitbreidingsplannen voor de Leusderheide en in dat kader is ook de natuurontwikkeling onderzocht. En toen liep de Koude Oorlog plotseling ten einde en was de uitbreiding van de baan. Maar de studies lagen er en Riemens kon daar mooi uit putten. Zo liet hij stroken bos kappen om verbindingen te maken tussen de heidevelden op het terrein. Nu kunnen zeldzame soorten als de zandhagedis en hazelworm rondtrekken. ‘Niet dat ze dat al massaal doen, hoor,’ zegt hij.
Ook al heeft Defensie in het verleden niet naar de natuur op haar terreinen omgekeken, toch zijn het vaak plekken met bijzondere natuurwaarde geworden. ‘Veel oppervlakte ligt er maar te liggen,’ zegt Riemens. De natuur heeft er jaren tamelijk ongestoord haar gang kunnen gaan. Verspreid op het terrein liggen eikenstrubbenbosjes, doorgegroeide oude hakhoutplaatsen. ‘Waarschijnlijk zijn ze rond 1940 voor het laatst afgezet voor brandhout,’ zegt Riemens. ‘Er is veel wintereik bij, dat wijst erop dat het wel eens een heel oude bosgroeiplaats zou kunnen zijn.’ De tankbemanning kijkt ongelovig naar de struikachtige bomen.

    ‘Vorige keer mochten we in een bepaald gebied niet meer rijden,’ vertelt opperwachtmeester Nieuwkasteel, ‘want er zaten nachtzwaluwen te broeden. Ik kon het hele beest niet.’ Ze willen best rekening houden met de natuur, zeggen ze, maar pottenkijkers hebben ze toch liever niet. ‘Als wij hier oefenen komen er vaak ineens verrekijkermannen aanrijden, zoals wij ze noemen,’ zegt Spooren. ‘Het zijn vrijwilligers die nachtzwaluwen tellen,’ verklaart Riemens. ‘Ze adviseren mij geregeld.’ Spooren vervolgt: ‘Vooral ’s nachts zie je rare dingen. Via de warmtebeeldcamera in de tank zie je alles, er zijn rondom het terrein hele rare plekken.’ Nee, verder wil hij er niets over kwijt.

    Blijkbaar laat niet iedereen zich afschrikken door de borden om het terrein die ‘levensgevaarlijk’ roepen en melden dat er niet-gesprongen munitie en springstoffen liggen. Die hebben de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog achtergelaten. Op de Leusderheide hadden ze een afwerppunt, de Duitse vliegtuigen namen hun bommen nooit mee terug naar het nabijgelegen vliegveld Soesterberg. Ook hadden ze op de Leusderheide een schijnvliegveld aangelegd, om de aandacht van Soesterberg af te leiden. Een aantal jaren geleden is er een vijfhonderdponder gevonden, vertelt Riemens, een echt grote vliegtuigbom.

    We rijden langs een grafheuvel, een zandberg in de heide. Hij is gerestaureerd en wordt nu vrijgehouden van begroeiing. Op de heuvel zit een torenvalk zijn prooi te verschalken. Hij laat zich door onze auto niet opschrikken. Hij is wel wat gewend.

 
 

levensbeschouwing

Het boeddhistische leven van monnik Mettavihari
Op 25 maart 2007 overleed de Thaise monnik Mettavihari. Sinds 1973 is hij het boegbeeld van het Theravada-boeddhisme in Nederland, geestelijk vader van vele Thai, geroemd meditatieleraar. 'Als je zegt dat je verlicht bent, is dat alleen maar ego.'   

Uit&thuis

 

polders

Brakwaternatuur
Een dichte zwerm grote vogels. In een bocht scheren ze naar zee, als een vliegend zwart tapijt. En verderop nog een zwerm, en nog een. Hoeveel vogels verjaag ik? Het moeten er duizenden zijn, de eenzame fietser is machtig.   

de Volkskrant

 

divers

Kwade trouw
'Wat ik, na twintig jaar freelance journalistiek, steeds onbevattelijker ga vinden, is dat uitgevers en redacties zich niet doodschamen voor hun eigen blinde vlek.' FLA-voorzitter Pauline de Bok haalt uit.   

anders

 

gezondheidszorg

De Freudiaanse verleiding (2)
Henk de Kinkelder
`Ik geloof helemaal niet dat we gebukt gaan onder de tirannie van de psychologie. Ik geloof dat we meer last hebben van de tirannie van het flink zijn.´   

Intermediair

 

parken

Duizendjarig puinpark
'Kijk, hier, berenvelgras, dat heeft het hele blok overgroeid, net een vacht.' Hij tilt het groene kleed op. 'Het gaat alsmaar verder, ha, ha, het is zoiets leuks: er komen geen bloemen aan, dus mensen zien het niet.'   

de Volkskrant

 

landschap en openbare ruimte

Bonanza in Brabant
Brabantse boerderijen maken plaats voor paardenparadijzen. Springruiters, schoolmeisjes en zakenmensen netwerken op hippische lifestyle-evenementen. De milieubeweging is minder enthousiast. De paardensector vréét ruimte.   

de Volkskrant

 

vertalen

Over het vertalen van Herrndorfs weblog
Pauline de Bok is de vertaler van Leven met het pistool op tafel ("Arbeit und Struktur") van Wolfgang Herrndorf. Literair Nederland vroeg haar naar de lastigste problemen bij het vertalen van dit boek en naar haar oplossingen.   

Literair Nederland

 

jacht

Natuurvolgend bosbeheer en jacht
‘Natuurvolgend bosbeheer kan niet zonder effectief wildbeheer’, zegt de Wageningse hoogleraar Bosecologie Frits Mohren. ‘Mensen denken dat het bos er vanzelf is‘, een misvatting. Over een halve eeuw bosbeheer in Nederland..   

De Jager

 

Oost-Europa

Kaliningrad
In al zijn bruutheid is het Huis van de Sovjets een aangrijpend gedenkteken. Onbedoeld onthult het in één ferme klap dat Kaliningrad een Russische stad is. Het is net of Andrej Platonovs boek De bouwput van 1930 hier verder is gegaan.   

de Volkskrant

 

Oost-Europa

Van Brody naar Berestetsjko
Herinnert ze zich nog iets van de Pools-Russische veldtocht, van de mannen van Boedjonny? 'Wie? wie?' kraakt haar stem gretig. Ze houdt haar hand als een schelp tegen haar oor. Andrej schreeuwt de vraag in het Oekraïens, de dochter herhaalt het nog eens.   

Steden zonder geheugen

 

select name from po_pages where id=%20%0A2
You have an error in your SQL syntax; check the manual that corresponds to your MariaDB server version for the right syntax to use near '%20%0A2' at line 3