begin over de auteur boeken vertalingen luisteren werkplaats tientjeslid links contact                 

Koeien in de kerk

Blad: de Volkskrant
Datum: 2002-11-30
Beeld: Harry Cock

Itteren

Vanaf de brug over het Julianakanaal gaat een haarspeldweg naar beneden. In de diepte ligt Itteren. Een dorpje dat al eeuwen dapper weerstand biedt tegen het water van de Maas. Vlak voor het dorp neemt de weg een hoge hobbel, als een bovenmaatse verkeersdrempel. Het is de kade die in 1995 om Itteren is gebouwd.

Een ringdijk is het eigenlijk, maar dijk dat klinkt zo hoog en zo naar zeewering, vinden ze in Limburg, een kade, dat is beter. De Maas is een echte regenrivier en in twee, drie dagen tijd kan het water sterk stijgen. Voorspellen gaat maar vierentwintig uur vooruit.
Het is vroeg op een doordeweekse middag en Itteren lijkt uitgestorven. De mensen werken elders. Buiten de ringkade, in de uiterwaarden, ploegen tractoren het land om. De lucht is grijs, de bakstenen van de huizen zijn van een somber grijsbruin. Het is de klei van de rivier die de dorpen al sinds eeuwen hun kleur geeft.
Limburg is de enige provincie in Nederland die geen polders heeft, in naam niet en voor ons gevoel niet. Limburg ligt veilig hoog boven nap. Maar klopt het wel? Wat was een polder ook weer? Een door waterscheidingen omgeven stuk land, waarbinnen de waterstand kunstmatig geregeld kan worden, en waarbij het buitenwater hoger staat dan het binnenwater. Zo bezien is Itteren een halfbakken polder: soms staat het buitenwater er hoger dan het binnenwater en het water kan er kunstmatig geregeld worden. Dat is pas sinds midden jaren negentig zo. De overstromingen van de Maas in 1993 en 1995 werden niet meer aanvaardbaar gevonden en de noodwet Deltawet Grote Rivieren leidde tot omkading van het dorp.
Rijkswaterstaat zag er aanvankelijk niets in. Omdat de Maas miljoenen jaren zand en grind had meegevoerd, liggen er dikke pakken in de bodem, en die laten het water gemakkelijk door, zodat het zo onder de kade door zou kwellen. Maar de maatschappelijke druk was groot en die kade kwam er toch, dus moest Itteren dat kwelwater weg kunnen malen. 'Bij hoogwater ontstaan overal in Itteren bronnetjes,' vertelt woordvoerder van Waterschap Roer en Overmaas, Joep Delsing. 'Het kwelwater spuit ineens op allerlei plekken in vuistdikke stralen uit de grond en stroomt naar het laagste punt.' Hij haalt enkele foto's te voorschijn van de nieuwe pompen, zes stuks. Ze staan in een loods in Sittard en worden bij hoog water snel uitgereden. Dikke slangen worden over de kade uitgerold en het water wordt uit de hoofdriolering en uit het beekje Kanjel buitendijks gepompt, de Maas in en de uiterwaarden. De Kanjel loopt door een breed grasveld op het diepste punt dwars door het dorp en splitst het in tweeën. Het is meer een sloot, waar je met één sprong overheen bent. Maar niet altijd: 'Die avond dat wij naar zolder moesten kwam de Maas hier zo via de beek binnenstromen,' vertelt een vrouw die haar hond uitlaat. Ze woont aan het Geneinde, aan de oostzijde van de beek. Bij de overstroming van 1993 had ze nog vloerbedekking gehad, vertelt ze, maar de tweede keer niet meer, toen had ze tegels. Ze is blij met de kade. 'Anders hadden we het water alweer binnen gehad, een centimeter of tachtig.' Daarop wijzen ook de diepe bandensporen in de kade. Waar de Kanjel een duiker instroomt en weer opduikt in de uiterwaarden, zijn onlangs de pompen al geweest om het dorp te bemalen. Ook aan de oevers van de Maas is het recente hoogwater af te zien, ze zijn zwart en aangevreten, de struiken hangen vol drijfvuil. Dat het waterschap met mobiele pompen bemaalt, komt door de onzekere toekomst van het gebied. Want wat de grootscheepse Grensmaasplannen ­ verbreding van de rivierbedding en grindwinning ­ na afronding voor de waterhuishouding gaan betekenen is nog onvoorspelbaar. Die mobiele pompen hebben overigens nog andere voordelen. Ze zijn al een keer ingeschakeld om het Delfland te helpen bemalen.

Langs de Maasoever is de kade van baksteen. Op sommige plekken is de muur verlaagd om het uitzicht van de dorpelingen niet te bederven. Bij hoogwater wordt de kade tijdelijk verhoogd met aluminium balken. 'De dijk is ingezegend door meneer pastoor,' vertelt Delsing, 'het was net of je in Het dagboek van een herdershond rondliep.' Tussen de kademuur en de huizen loopt een pad dat de voortuinen in twee minituintjes opsplitst. Veel grind, sierstenen en geschoren groen. Iets verderop liggen de huizen met hun achterzijde naar de Maas gekeerd, tot 1996 liepen de diepe tuinen tot aan de oever.
Later op de middag komt een oude man door zo'n tuin op me afgelopen, Leo Hanssen. 'Ik vind: de kade staat helemaal niet in de weg,' zegt hij. 'Normaal was het ieder jaar prijs, niet zo hoog, maar wel over de weg, soms wel vijf keer in een winter. Dan konden we niet meer op Geneinde komen en die van Geneinde konden niet bij ons aan de Maas komen.' Soms was Itteren een eiland, maar levensbedreigend was het niet. 'Ik heb in 1953 als militair geholpen bij de watersnoodramp,' zegt hij, 'daar is het hoogwater hier niks bij. Vreemde mensen die Itteren binnenkomen, krijgen de schrik van hun leven, maar voor de bewoners was het hoogwater een feest. In het café werd de deuropening afgedijkt met een dubbele rij planken, daartussen stampten ze koemest aan. Vaak drong het water toch binnen, maar iedereen stond gewoon met zijn laarzen aan bier te drinken. Dat waren mooie tijden, dat kan nu niet meer. Wat hadden de mensen vroeger? Een houten tafel, een paar stoelen, een stenen vloer. Na een overstroming zette je de voor- en achterdeur open, even schrobben en klaar. Het enige dat altijd paniek gaf was het vee, om dat op het droge te krijgen. In 1926 hebben de koeien zelfs in de kerk gestaan, dat is het hoogste punt van het dorp.'Al zit een overstroming er nog maar eens in de tweehonderdvijftig jaar in, het peil van de Maas houdt Hanssen nog steeds goed bij. 'Vorige week was ze vierenveertig meter twintig,' zegt hij, 'dan begint ze. Als ze goed hoog is, is ze vijfenveertig meter tachtig.

 
 

Duitsland

Blind van hart
Een moeder die haar kind verlaat, het loodzware Duitse verleden - alles blijft doorwerken. Julia Franck (1970) won de Deutsche Buchpreis voor haar roman over de overerving van het (nood)lot. Die Mittagsfrau nu vertaald als De middagvrouw.   

Vrij Nederland

 

Duitsland

Nominatie Blankow - uit het juryrapport
`Met Blankow heeft Pauline de Bok een boek geschreven waarvan zij het non-fictiekarakter claimt, en de jury gelooft haar op haar woord, maar dit leest als een roman. Dat is een compliment. Het is altijd een waagstuk als auteurs ook zichzelf...   

Blankow

 

landschap en openbare ruimte

Liefde voor beton
Wie staat er nu stil bij al die civieltechnische kunstwerken van Nederland? En wie zorgt er eigenlijk voor? Kunstwerken & Kunstwerken praat met Wiel Verbeet over 'zijn' Gelderse viaducten.   

Kunstwerken & Kunstwerken

 

Duitsland

Homo faber, was treibt dich?
In Volker Schlöndorffs Filmadaption Homo faber steht das filmische Zeichensystem im Dienste der Liebesgeschichte und nicht der ominösen, zum Scheitern verurteilten Flucht vor dem Schicksal wie in Max Frischs Roman. Eine vergleichende Analyse.   

Universiteit van Amsterdam

 

begraafplaatsen

Begraafplaats Buitenveldert
Zou ik hier willen liggen? vraag ik me af. Donkere luchten komen aangejaagd, het begint te hagelen. Met een paar mensen schuilen we onder een afdakje. Het is wel lawaaiig hier, aarzel ik. Dat hoor je toch niet meer als je dood bent, vinden de anderen.   

de Volkskrant

 

Duitsland

Blankow of het verlangen naar Heimat
Op een boerderij in het lege noordoosten van Duitsland strijkt een vrouw uit Amsterdam neer, alleen met een hond, uit verlangen naar een kaler bestaan. Al snel gaat ze op zoek naar de kinderen van vroeger, die opgroeiden in het Derde Rijk en de DDR.   

Uitgeverij L.J. Veen

 

Duitsland

Das Opfer-Taeterkomplex
Als Im Krebsgang von Günter Grass, 2002 herauskam, wurde er verketzert und gelobt. Abermals standen die Schuld-Puristen und Revanchisten gegenüber einander. Ist von Verharmlosung oder weitere Aufarbeitung der Nazi-Zeit die Rede ?   

Universiteit van Amsterdam

 

landschap en openbare ruimte

Het land van Lely
'Mooie titel, maar wie is Lely?' vroegen nogal wat mensen die over het manuscript hoorden. Moest de titel er maar aan geloven? Nee, het maakte duidelijk dat het tijd was voor een eerbetoon aan de man die Nederland zijn aanzien gaf - met 103 reisstukken.   

Uitgeverij 521

 

Duitsland

Literaturfestival Wortgarten
Auf Wortgarten, Literaturfestival in der Ückermark, las ich Fragmente, die ich vor 25 Jahren über Fürstenwerder geschrieben habe. Es war während der Wende, als die Dorfpolitik brodelte und kochte. Eine literarische Reise zurück in die Zeit.   

anders

 

divers

Rijpen en rotten
Hoe de komst van Turken en Marokkanen de Nederlandse fruit- en groentemarkt veranderde. En hoe lange afstanden, uitgekiende bewaartechnieken en ingenieuze veredeling in dienst staan van de grootst mogelijke afzetmarkt - en de smaak?   

Vrij Nederland

 

select name from po_pages where id=%20%0A2
You have an error in your SQL syntax; check the manual that corresponds to your MariaDB server version for the right syntax to use near '%20%0A2' at line 3