begin over de auteur boeken vertalingen luisteren werkplaats tientjeslid links contact                 

Doesburgse onderdoorgang

Blad: Kunstwerken & Kunstwerken
Datum: 2007-12-01
Beeld: Pauline de Bok

[achter de schermen]
 
Als een weg op de schop gaat, is dat een uitgelezen kans meteen ook de ecologische verbinding te verbeteren. Dat gebeurde in Doesburg bij de aanleg van een rotonde. De oude duiker werd vervangen door eentje met een faunapassage erboven. Maar niemand heeft er ooit een dier doorheen zien gaan. Is de duiker zijn doel dus voorbijgeschoten?
Je merkt er nauwelijks iets van als je eroverheen rijdt, een minieme oneffenheid in het wegdek. Je ziet een litteken dwars over de weg, zoals er zoveel zijn. Zouden de Doesburgers weten wat het is? De gemeenteambtenaar civieltechniek is bang van niet. Bij de planvorming en aanleg is er natuurlijk wel over de faunatunnel gesproken en geschreven, maar mensen vergeten zoiets snel.

Op de rotonde net buiten de bebouwde kom stappen we uit de auto en staan met onze neus op een rooster. Het is van gietijzer en heeft een bananenprofiel, dat is fietsbandvriendelijk. Ik gluur door de gleuven, er zit een betonnen goot onder van 2,5 bij 3 decimeter. Maagdelijk beton. De faunatunnel is bedoeld voor padden en kleine zoogdieren, legt de ambtenaar uit. De goot ligt boven op de nieuwe duiker, die twee meter hoog is en ongeveer even breed. Daar gaat de fauna doorheen die ‘gebonden’ is ‘aan natte structuren’, zoals vissen. Onze kleine viervoeters maken niet graag gebruik van de duiker, zegt de ambtenaar, vandaar die droge passage erboven.

Ik gluur nog eens goed, maar zie geen keutels of andere diersporen. Kdoeng, kdoeng, kdoeng ratelen de autobanden onafgebroken over de roosters, het is spitsuur en nog net geen file. Je zult muis zijn en vlak onder die herrie terecht zijn gekomen. Ik kijk om naar het stadje, in de diepte ligt een idyllische vijver vol witte waterlelies, dat is het Vierkante Gat dat aan de rand van het moerasgebied van de Lage Linie ligt, een verstilde plek als je je oren dichthoudt en je blik van de rotonde afwendt. De kleine viervoeters moeten de helling op klimmen, daar verspert het gaas langs de berm ze de weg en leidt ze naar het gat van de passage, daar moeten ze dan inkruipen. Omdat de roosters licht doorlaten doen ze dat makkelijker dan in een donkere tunnel, zelfs ’s nachts, aldus de theorie. Maar het lijkt me ondanks alle civieltechnische verleidingstactieken een avontuurlijke onderneming. Tachtig meter hebben ze te gaan, voordat ze weten of het gras aan de andere kant inderdaad groener is.

De faunapassage dankt haar bestaan aan een samenloop van verkeerstechnische en ecologische knelpunten. Op een dag belandden die in het oude stadhuis van Doesburg op het bureau van de gemeenteambtenaar civieltechniek. Er moest iets gebeuren aan de verkeersveiligheid, vonden de burgers. De laatste jaren waren er een paar ernstige verkeersongevallen voorgevallen, vooral de dood van drie jongeren had het stadje geschokt. Over de provinciale weg langs Doesburg denderden steeds meer auto’s en het lokale verkeer moest vanaf de Kraakselaan een haakse bocht maken en dan, bijna tot stilstand gekomen, de N317 op proberen te schieten. Een verkeersregelinstallatie zou veel weerstand oproepen, wist de ambtenaar, de burgers waren niet bereid voor het rode licht te wachten als de weg vrij was. Dus viel de keuze op de kampioen verkeersdoorstroming: de rotonde.

Op het bureau lag ook het plan Roerdomp van de Vogelwerkgroep van Stad en Ambt Doesborgh. Die wilde de Hoge en Lage Linie weer verbinden. De ambtenaar glimlachte fijntjes toen hij het las. Het deed hem altijd plezier, die typisch Doesburgse termen, die de geschiedenis zo terloops dichtbij brachten. De linies, dat waren de verdedigingslinies van het oude garnizoensstadje.

Wat tijdens de Wederopbouw ten behoeve van de aanleg van de Rijksweg 48a – de latere N317 – gescheiden was, moest nu in het tijdperk van ecologische verbindingen herenigd worden. De ambtenaar zat er een beetje mee: een drukke doorgangsweg openbreken voor een ecologische verbinding, dat was nogal wat. In een kleine gemeente had je nu eenmaal meer rekening te houden met de inwoners dan elders. Maar als het hele gebied toch op de schop ging, dan konden die Liniegebieden in een moeite door weer verbonden worden. Verkeersveiligheid en leefbaarheid voor mens én dier, als dat niet eenentwintigste-eeuws was.

Het waterschap Rijn en IJssel, de provincie Gelderland, Staatsbosbeheer, de Streekcommissie West Achterhoek en Liemers en zelfs de Hervormde Kerk waren partij bij de aanleg van de nieuwe duiker met faunapassage en er kwam geld uit Brussel. In 2005 was de rotonde met de nieuwe duiker en faunapassage klaar.

Nee, hij weet niet of er daadwerkelijk beesten door de passage gaan, moet de gemeenteambtenaar bekennen. De faunapassage hoort bij het wegmeubilair van de N317, dus het beheer en onderhoud vallen onder de provincie, maar die kijkt óók niet naar het gebruik ervan. Misschien weten ze het bij het waterschap Rijn en IJssel, die doen het beheer van al het water in en om Doesburg en dus ook van de duiker.

De waterschapsman aan de telefoon zegt dat hij wel eens een vis door de duiker heeft zien zwemmen, maar in de faunatunnel heeft hij nog nooit een beest gezien. Hij heeft er zijn twijfels over of die wel werkt. Maar goed, het behoort ook niet tot zijn taak daarop te letten. De gemeenteambtenaar kijkt beteuterd, dat hoort hij niet graag. Hij hecht eraan iets te doen voor de natuur rond Doesburg, al is het dan misschien allemaal niet spectaculair.

Misschien weet Staatsbosbeheer als eigenaar van de Linies meer. Ik bel de gebiedsbeheerder, maar ook hij weet van niets. Wij doen daar geen inventarisaties, zegt hij kortweg.

De Leidraad faunavoorzieningen bij wegen en de Richtlijnen voor inspectie, beide van Rijkswaterstaat schroeven de verwachtingen nog verder terug. Bij een faunapassage komt heel wat kijken, elke diersoort heeft zijn eigen eisen en eigenaardigheden. Zou de Doesburgse faunapassage mislukt zijn? Mijn aanvankelijke voorstelling – een stroom van mensenverkeer over de weg kruist een stroom van dierenverkeer vlak onder de weg – moet in elk geval naar het rijk der romantiek verwezen worden.

Ik zoek mijn heil bij de wetenschap, bij Bureau Waardenburg, dat onderzoek deed naar de ontsnippering van de ecologische hoofdstructuur in Gelderland. De wetenschapper wil eerst weten hoe de faunapassage eruitziet en wat het doel ervan is. Voor de paddentrek is ze niet geschikt, zegt hij dan beslist, maar voor verspreiding wel. En de laag schors dan, die volgens de Leidraad noodzakelijk is, vraag ik benauwd. Ach, zegt hij, zonder zo’n laag gaan ze er ook wel doorheen, dan kunnen ze ook niet ergens achter blijven haken. Alleen mag het beton niet te droog zijn, dan kleven de padden eraan vast. En het enige échte gevaar is het zout van de gladheidsbestrijding. Aan het eind van de winter moet de tunnel goed worden schoongespoten.

Kleine marterachtigen zullen er ook wel doorgaan, schat de wetenschapper, wezels, hermelijnen, bunzingen. En muizen gaan er misschien in de winter zitten omdat het lekker warm is met al die auto’s. Een das wijkt niet van zijn vaste pad af, een konijn is te bang, dat is een dier van het open gebied, maar een egel zou er weer wel door kunnen gaan. Nederland is erg versnipperd, er zijn veel van elkaar gescheiden dierenpopulaties, zegt hij, dus elke extra verbinding is zinvol ter bevordering van de genetische diversiteit. Als er eens in de zoveel jaar een pad door zo’n passage heengaat, is dat voor de genetische uitwisseling al een enorme winst.

Je kunt sporenonderzoek doen, je kunt een inktlap met een plank erachter neerleggen om pootafdrukken te detecteren, maar als daar niets uitkomt is er nog niet veel loos. Het effect van een faunapassage krijg je niet onmiddellijk op een presenteerblaadje, het kan zich lange jaren aan onze blik onttrekken.

De gemeenteambtenaar civieltechniek kan dus gerust zijn. Het gaat ondergronds niet zoals bovengronds om drukte en doorstroming.

 Achter de schermen
  Als een weg op de schop gaat, is dat een uitgelezen kans meteen ook de ecologische verbinding te verbeteren. Dat gebeurde in Doesburg bij de aanleg van een rotonde. De oude duiker werd vervangen door eentje met een faunapassage erboven. Maar niemand heeft er ooit een dier doorheen zien gaan. Is de duiker zijn doel dus voorbijgeschoten?

Je merkt er nauwelijks iets van als je eroverheen rijdt, een minieme oneffenheid in het wegdek. Je ziet een litteken dwars over de weg, zoals er zoveel zijn. Zouden de Doesburgers weten wat het is? De gemeenteambtenaar civieltechniek is bang van niet. Bij de planvorming en aanleg is er natuurlijk wel over de faunatunnel gesproken en geschreven, maar mensen vergeten zoiets snel.

Op de rotonde net buiten de bebouwde kom stappen we uit de auto en staan met onze neus op een rooster. Het is van gietijzer en heeft een bananenprofiel, dat is fietsbandvriendelijk. Ik gluur door de gleuven, er zit een betonnen goot onder van 2,5 bij 3 decimeter. Maagdelijk beton. De faunatunnel is bedoeld voor padden en kleine zoogdieren, legt de ambtenaar uit. De goot ligt boven op de nieuwe duiker, die twee meter hoog is en ongeveer even breed. Daar gaat de fauna doorheen die ‘gebonden’ is ‘aan natte structuren’, zoals vissen. Onze kleine viervoeters maken niet graag gebruik van de duiker, zegt de ambtenaar, vandaar die droge passage erboven.

Ik gluur nog eens goed, maar zie geen keutels of andere diersporen. Kdoeng, kdoeng, kdoeng ratelen de autobanden onafgebroken over de roosters, het is spitsuur en nog net geen file. Je zult muis zijn en vlak onder die herrie terecht zijn gekomen. Ik kijk om naar het stadje, in de diepte ligt een idyllische vijver vol witte waterlelies, dat is het Vierkante Gat dat aan de rand van het moerasgebied van de Lage Linie ligt, een verstilde plek als je je oren dichthoudt en je blik van de rotonde afwendt. De kleine viervoeters moeten de helling op klimmen, daar verspert het gaas langs de berm ze de weg en leidt ze naar het gat van de passage, daar moeten ze dan inkruipen. Omdat de roosters licht doorlaten doen ze dat makkelijker dan in een donkere tunnel, zelfs ’s nachts, aldus de theorie. Maar het lijkt me ondanks alle civieltechnische verleidingstactieken een avontuurlijke onderneming. Tachtig meter hebben ze te gaan, voordat ze weten of het gras aan de andere kant inderdaad groener is.

De faunapassage dankt haar bestaan aan een samenloop van verkeerstechnische en ecologische knelpunten. Op een dag belandden die in het oude stadhuis van Doesburg op het bureau van de gemeenteambtenaar civieltechniek. Er moest iets gebeuren aan de verkeersveiligheid, vonden de burgers. De laatste jaren waren er een paar ernstige verkeersongevallen voorgevallen, vooral de dood van drie jongeren had het stadje geschokt. Over de provinciale weg langs Doesburg denderden steeds meer auto’s en het lokale verkeer moest vanaf de Kraakselaan een haakse bocht maken en dan, bijna tot stilstand gekomen, de N317 op proberen te schieten. Een verkeersregelinstallatie zou veel weerstand oproepen, wist de ambtenaar, de burgers waren niet bereid voor het rode licht te wachten als de weg vrij was. Dus viel de keuze op de kampioen verkeersdoorstroming: de rotonde.

Op het bureau lag ook het plan Roerdomp van de Vogelwerkgroep van Stad en Ambt Doesborgh. Die wilde de Hoge en Lage Linie weer verbinden. De ambtenaar glimlachte fijntjes toen hij het las. Het deed hem altijd plezier, die typisch Doesburgse termen, die de geschiedenis zo terloops dichtbij brachten. De linies, dat waren de verdedigingslinies van het oude garnizoensstadje.

Wat tijdens de Wederopbouw ten behoeve van de aanleg van de Rijksweg 48a – de latere N317 – gescheiden was, moest nu in het tijdperk van ecologische verbindingen herenigd worden. De ambtenaar zat er een beetje mee: een drukke doorgangsweg openbreken voor een ecologische verbinding, dat was nogal wat. In een kleine gemeente had je nu eenmaal meer rekening te houden met de inwoners dan elders. Maar als het hele gebied toch op de schop ging, dan konden die Liniegebieden in een moeite door weer verbonden worden. Verkeersveiligheid en leefbaarheid voor mens én dier, als dat niet eenentwintigste-eeuws was.

Het waterschap Rijn en IJssel, de provincie Gelderland, Staatsbosbeheer, de Streekcommissie West Achterhoek en Liemers en zelfs de Hervormde Kerk waren partij bij de aanleg van de nieuwe duiker met faunapassage en er kwam geld uit Brussel. In 2005 was de rotonde met de nieuwe duiker en faunapassage klaar.

Nee, hij weet niet of er daadwerkelijk beesten door de passage gaan, moet de gemeenteambtenaar bekennen. De faunapassage hoort bij het wegmeubilair van de N317, dus het beheer en onderhoud vallen onder de provincie, maar die kijkt óók niet naar het gebruik ervan. Misschien weten ze het bij het waterschap Rijn en IJssel, die doen het beheer van al het water in en om Doesburg en dus ook van de duiker.

De waterschapsman aan de telefoon zegt dat hij wel eens een vis door de duiker heeft zien zwemmen, maar in de faunatunnel heeft hij nog nooit een beest gezien. Hij heeft er zijn twijfels over of die wel werkt. Maar goed, het behoort ook niet tot zijn taak daarop te letten. De gemeenteambtenaar kijkt beteuterd, dat hoort hij niet graag. Hij hecht eraan iets te doen voor de natuur rond Doesburg, al is het dan misschien allemaal niet spectaculair.

Misschien weet Staatsbosbeheer als eigenaar van de Linies meer. Ik bel de gebiedsbeheerder, maar ook hij weet van niets. Wij doen daar geen inventarisaties, zegt hij kortweg.

De Leidraad faunavoorzieningen bij wegen en de Richtlijnen voor inspectie, beide van Rijkswaterstaat schroeven de verwachtingen nog verder terug. Bij een faunapassage komt heel wat kijken, elke diersoort heeft zijn eigen eisen en eigenaardigheden. Zou de Doesburgse faunapassage mislukt zijn? Mijn aanvankelijke voorstelling – een stroom van mensenverkeer over de weg kruist een stroom van dierenverkeer vlak onder de weg – moet in elk geval naar het rijk der romantiek verwezen worden.

Ik zoek mijn heil bij de wetenschap, bij Bureau Waardenburg, dat onderzoek deed naar de ontsnippering van de ecologische hoofdstructuur in Gelderland. De wetenschapper wil eerst weten hoe de faunapassage eruitziet en wat het doel ervan is. Voor de paddentrek is ze niet geschikt, zegt hij dan beslist, maar voor verspreiding wel. En de laag schors dan, die volgens de Leidraad noodzakelijk is, vraag ik benauwd. Ach, zegt hij, zonder zo’n laag gaan ze er ook wel doorheen, dan kunnen ze ook niet ergens achter blijven haken. Alleen mag het beton niet te droog zijn, dan kleven de padden eraan vast. En het enige échte gevaar is het zout van de gladheidsbestrijding. Aan het eind van de winter moet de tunnel goed worden schoongespoten.

Kleine marterachtigen zullen er ook wel doorgaan, schat de wetenschapper, wezels, hermelijnen, bunzingen. En muizen gaan er misschien in de winter zitten omdat het lekker warm is met al die auto’s. Een das wijkt niet van zijn vaste pad af, een konijn is te bang, dat is een dier van het open gebied, maar een egel zou er weer wel door kunnen gaan. Nederland is erg versnipperd, er zijn veel van elkaar gescheiden dierenpopulaties, zegt hij, dus elke extra verbinding is zinvol ter bevordering van de genetische diversiteit. Als er eens in de zoveel jaar een pad door zo’n passage heengaat, is dat voor de genetische uitwisseling al een enorme winst.

Je kunt sporenonderzoek doen, je kunt een inktlap met een plank erachter neerleggen om pootafdrukken te detecteren, maar als daar niets uitkomt is er nog niet veel loos. Het effect van een faunapassage krijg je niet onmiddellijk op een presenteerblaadje, het kan zich lange jaren aan onze blik onttrekken.

De gemeenteambtenaar civieltechniek kan dus gerust zijn. Het gaat ondergronds niet zoals bovengronds om drukte en doorstroming.

 
 

jacht

Natuurvolgend bosbeheer en jacht
‘Natuurvolgend bosbeheer kan niet zonder effectief wildbeheer’, zegt de Wageningse hoogleraar Bosecologie Frits Mohren. ‘Mensen denken dat het bos er vanzelf is‘, een misvatting. Over een halve eeuw bosbeheer in Nederland..   

De Jager

 

Oost-Europa

Moldavische kiespijn
Die avond, zo ontdek ik, gaat Valéry hem zijn kies trekken. Met een nijptang. Valéry kan en durft alles, weten de anderen. Tudor krimpt nog meer ineen als hun lachen door de keuken schalt. Het wordt tijd dat hij een man wordt. Van pijn wordt hij hard.   

NRC Handelsblad

 

jacht

Nacht in het jachtveld
Een jachtjaar lang woon ik in het oosten van Duitsland, waar ik aan mijn boek Buit werk. Ik woon er midden in het jachtveld waar ik jaag. Voor het blad De Jager schreef ik een reportage over de nacht.   

De Jager

 

Duitsland

Jochen, schaff dir eine Kuh an
Geschichten aus dem 700 Jahre alten kleinen Fürstenhagen, einem mecklenburgischen Dorf von freien Bauern an der Grenze zu Brandenburg. Ein Buch voller Bilder vom Leben der Menschen, »als dürfe man durch einen Spalt in die Zeit blicken...«   

Gut Conow

 

levensbeschouwing

Het boeddhistische leven van monnik Mettavihari
Op 25 maart 2007 overleed de Thaise monnik Mettavihari. Sinds 1973 is hij het boegbeeld van het Theravada-boeddhisme in Nederland, geestelijk vader van vele Thai, geroemd meditatieleraar. 'Als je zegt dat je verlicht bent, is dat alleen maar ego.'   

Uit&thuis

 

divers

Louis Zwiers (3)
Droom of werkelijkheid
Waarin hij vertelt over ruzie met de buren omdat ze een sloopauto in zijn kamer hebben gezet, zijn jonge jaren als muzikant in Parijs, en ontdekt dat het geld uit zijn zak is verdwenen.   

ongepubliceerd

 

literatuur

Erps-Kwerps, Pileken und Kuttekoven (D)
Anlässlich der Frankfurter Buchmesse publizierte die NZZ zwei Texte. Eine Feier des Flämischen von der niederländischen Pauline de Bok und Dies ist was wir teilen: Die Sprache! von der flämischen Diane Broeckhoven.   

Neue Zürcher Zeitung

 

bossen

Leopardtanks en zandhagedissen
De oppers zijn allebei in Bosnië geweest, hun hoef je niets meer te vertellen. In de verte komt over de tankbaan een colonne van twaalf YPR´s aan, pantserrupsvoertuigen van de infanterie. Spooren haalt lichtjes zijn neus op en mompelt: `Rolschaatsen.´   

de Volkskrant

 

divers

Louis Zwiers (6)
De schim van Polly Waarin hij zich zorgen maakt om zijn vrouw, die ´s nachts weer zo geschreeuwd heeft, wil weten hoe zijn nieuwe baseballpet hem staat en steeds zijn hondje zoekt.   

ongepubliceerd

 

Duitsland

Die letzten Zeitzeugen eines vergangenen Landes
Wie verarbeiten Autoren der jüngsten DDR-Generation ihre verschwundene Heimat in ihren Büchern? Und was sagt das über das autobiografische und das kollektive Gedächtnis aus? Vorwort und Einleitung meiner Bachelor-Arbeit Germanistik (2007)   

Universiteit van Amsterdam

 

select name from po_pages where id=%0A2

fout