begin over de auteur boeken vertalingen luisteren werkplaats tientjeslid links contact                 

Leven met de DDR

Blad: Duitslandweb.nl
Datum: 2007-03-02

Documentaire: Jeder schweigt von etwas anderem

Zondagnacht won Das Leben der Anderen in Hollywood een Oscar voor de beste buitenlandse film. In Duitsland waren de reacties op de film echter verdeeld. Deutschland-Radio vatte ze als volgt samen: “Verwerking van de geschiedenis of kassamagneet? Cultfilm of politieke onkunde? Levende geschiedenis of preventief vrijspreken van werkelijke daders?”

De film gaat over de grote thema’s: goed en kwaad, liefde en verraad. De DDR en de Stasi zijn voor regisseur Florian Henckel von Donnersmarck slechts de tot de verbeelding sprekende context voor zijn eigen thematiek. Tegen het dagblad Die Welt zei hij vorig jaar: “Mijn film gaat over het vermogen van de mens voor het goede te kiezen, ongeacht hoe ver hij al op de verkeerde weg is voortgeschreden.” In de film krijgt Stasi-man Wiesler, het prototype slechterik, door de confrontatie met de liefde een menselijk gezicht. Hier verraadt von Donnersmarck dat het hem niet primair om de Stasi of om het DDR-verleden ging. Dat de held van de eerste serieuze speelfilm over de Stasi een sympathieke Stasi-medewerker is, heeft veel kwaad bloed gezet.
De film heeft niet alleen het maatschappelijk debat over de Stasi aangewakkerd, maar zet de DDR ook als voltooid verleden in het museum weg. Daar hoort het niet thuis. Wetenschappelijk onderzoek begint net goed op dreef te komen, geregeld duikt het thema in de publiciteit op, maar in het collectieve geheugen heeft wat zich veertig jaar lang in het oosten van Duitsland heeft afgespeeld, nog nauwelijks een plaats gekregen. Het bouwsel van herinnering en verwerking – gevoed en gevormd door verhalen, boeken, films, kunstwerken, toneelstukken, wetenschappelijk onderzoek, muziek en memoires – staat pas in de steigers. Met horten en stoten komen de werkzaamheden op gang. Ze worden gehinderd door west-Duitse stemmen die elke nuance smoren met een gemakzuchtig gelijk achteraf, of stemmen die de dictatuur achteraf bagatelliseren en maar blijven herhalen dat de onderdrukking in de DDR niets was in vergelijking met de verschrikkingen van de nazi-jaren – een effectieve strategie om de slachtoffers van de dictatuur monddood te maken. En om de kop in het zand te steken.

Trouw
‘Alle problemen van het verleden zullen in de toekomst opgelost moeten worden’, luidt de titel van een werk van de beroemde Oost-Duitse schilder A.R. Penck, dat in het Kanzleramt in Berlijn hing. Het is tevens het thema van Jeder schweigt von etwas anderem, de documentaire van Marc Bauder en Dörte Franke die afgelopen september uitkwam en verdergaat waar von Donnersmarcks film ophoudt.
De hoofdpersonen Anne Gollin, Utz Rachowski en Matthias en Tine Storck werden begin jaren tachtig na twee jaar gevangenschap ausgebürgert. In de documentaire komen niet alleen zij, maar ook hun ouders en hun kinderen aan het woord – elke generatie apart. De vader van Anne Gollin, die Volkspolizist was, vindt nog steeds dat zijn dochter terecht voor haar opstandigheid tegen de staat heeft moeten boeten. Zijn vrouw doet het woord, hij verbijt zich vooral. Tijdens haar gevangenschap zorgden Anne’s ouders voor haar anderhalfjarige zoon Sebastian. Hun trouw aan de staat werd pas echt op de proef gesteld toen Sebastian plotseling was verdwenen. Uiteindelijk vonden ze hem gezond en wel op een quarantaine-afdeling terug. “Dat deed me de das om”, vertelt Anne’s moeder. “We mochten alleen door de gordijnen naar hem gluren.” Haar mans gezicht verandert in een slagveld van zenuwtrekken, hij sluit zijn ogen. Anne Gollin vertelt dat haar zoon na haar vrijlating volledig van haar vervreemd was. “Onze kinderen”, zegt ze, “lopen met onze last rond en wij kunnen ze eigenlijk helemaal niet helpen hun problemen op te lossen.”

Zwijgen
Na een kwart eeuw wordt het leven van de hoofdpersonen uit Jeder schweigt von etwas anderem nog steeds door hun DDR-verleden beheerst. Ze zijn getraumatiseerd: het verleden blijft heden, alles wordt voortdurend herkauwd, maar verteren lukt niet. Hun kinderen behoren tot de psychosociale categorie ‘tweede generatie’. “Andere ouders gingen met hun kinderen naar het pretpark”, zegt Tine Storck, “wij gingen naar het oosten om Stasi-akten te lezen.” Dochter Hannah kan haar weerzin nauwelijks onderdrukken en zegt vaak: “Niet weer dat thema, alsjeblieft!” Maar ze zegt ook: “Wanneer ik eraan denk dat ze maar iets ouder waren dan ik nu. Of ik dat zou kunnen, zo voor mijn mening uitkomen en mijn toekomst op het spel zetten?” Matthias Storck schreef een boek over zijn leven, maar zijn kinderen zwijgen erover. Hij wacht af. “Misschien vinden ze het ook allemaal moeilijk voorstelbaar, omdat de wereld die die ellende veroorzaakt heeft, niet meer bestaat. Voor hen.” Ook met zijn eigen vader heeft hij er nooit over kunnen praten, hoewel ze beiden predikant waren, mannen van het Woord. Pas later kwam Storck erachter dat zijn vader indertijd contacten met de Stasi had en door hen werd gechanteerd. Hij heeft nooit de moed gehad dat zijn zoon te vertellen.

Utopie
Jeder schweigt von etwas anderem knijpt je de keel dicht. Naar schatting zijn een kwart miljoen DDR-burgers om politieke redenen achter de tralies verdwenen. En om hen heen bleef een wijde kring van familieleden, collega’s en buren in angst en eenzaamheid achter met hun overtuiging of verraad. Het leven in een socialistische utopie – die tijdens de Koude Oorlog veranderde in een fijnmazige spionnensamenleving – heeft tot op de dag van vandaag zijn sporen nagelaten. De verwerking is nog maar nauwelijks begonnen. Bijzonder is dat niet: na de Tweede Wereldoorlog duurde het decennia voordat de Vergangenheitsaufarbeitung op gang kwam. Eerst keren mensen hun gezicht naar de toekomst, daarna merken ze dat aan het verleden niet te ontkomen valt: door alle kieren en gaten blijf het naar buiten dringen. Sebastian Gollin en de kinderen Storck zullen de last die ze van hun ouders erfden, moeten vormgeven. Naar een motto van de schrijver W.G. Sebald: “Zerstöret das Letzte, die Erinnerung nicht.”

De DVD van Jeder schweigt von etwas anderem is vanaf half maart te koop via www.gmfilms.de
Zie ook: www.bauderfilm.de

 
 

jacht

Drukjacht in de voormalige DDR
Afgelopen december nam ik voor het eerst deel aan een drukjacht in Mecklenburg, in het revier waar ik meestal jaag. De schutters kwamen van heinde en ver, de jagers uit de streek. `Op nog geen tien meter rennen de zwijnen razendsnel om mijn hoogzit.`   

De Jager

 

Oost-Europa

`Ach kon ik maar in Odessa wonen'
De voorvechters van een Babelstraat waren allang blij met deze miezerige straat. Dat had al genoeg strijd met de nomenklatoera gekost. Die werden niet graag herinnerd aan die donkere episode uit de Sovjet-geschiedenis.   

Het Oog in 't Zeil

 

dieren

Weihnachtskatzen
Kerstbundel 2012 van Insel Suhrkamp Verlag met elf verhalen over katten.'Poespoespoes' heet mijn bijdrage, die werd vertaald door Waltraud Hüsmert. > Siehe auch: 'Weihnachtskatzen in deutscher Übersetzung'.   

Insel Suhrkamp Verlag

 

jacht

Een schot in de stilte
Voor het dubbeldikke zomernummer van De Groene Amsterdammer, thema »Dieren & wij«, schreef ik een essay over het moderne jagen: deel zijn van de natuur, duurzaam vlees en toegepaste natuurbescherming.   

De Groene Amsterdammer

 

divers

Louis Zwiers (3)
Droom of werkelijkheid
Waarin hij vertelt over ruzie met de buren omdat ze een sloopauto in zijn kamer hebben gezet, zijn jonge jaren als muzikant in Parijs, en ontdekt dat het geld uit zijn zak is verdwenen.   

ongepubliceerd

 

Oost-Europa

Gevallen helden
Geschiedenis wordt Disneyland in Grutas Park waar oude sovjet-helden in steen een plaats hebben gekregen. Een Litouwse worstelkampioen bracht ze bijeen, één Marx, twaalf Lenins, twee Stalins, twee Dzerzjinski's en talloze kleiner helden.   

de Volkskrant

 

divers

Vrouw en auto
De man keek me aan of ik gek geworden was en loerde om zich heen of hij niet ergens een verborgen camera ontwaarde. Ik gaf geen krimp, ik had dit al vaker aan de hand gehad en alle mannen die ik om hulp had gevraagd, zag ik denken: maf wijf...   

Metro

 

multicultureel

Migrantendochters in het nauw
Chloor drinken, in polsen snijden, kalmeringsmiddelen slikken. Migrantendochters plegen vaker zelfmoord en doen meer pogingen daartoe dan anderen. `Ik voelde me zo ongelukkig en depressief, ik wilde niet meer leven. Toen ging ik de eerste keer krassen.´   

Vrij Nederland

 

jacht

1. Ein weites Feld
De eerste van een serie columns voor het Magazine Buit. Lees waarom ik jager werd en hoe dat mij nog dagelijks stof tot nadenken en tot schrijven geeft. Over de omgang met dieren en wat wij met hen delen.   

Magazine Buit

 

vertalen

Der Kummer von Waltraud Huesmert
Vertaalster Waltraud Hüsmert won afgelopen januari de Else Ottenprijs 2008 voor haar Duitse hervertaling van Hugo Claus' magnum opus Het verdriet van België. Wederom gelauwerd, maar nog steeds schandelijk onderbetaald.   

www.boekvertalers.nl

 

select name from po_pages where id=%0A2

fout